Gisteren hield architectuurtheoreticus Geert Hoving een boeiende lezing over sublieme architectuur. Hovingh is publicist en daarnaast als docent verbonden aan Bachelor- en Masteropleidingen (bouwkunde, architectuur en stedenbouwkunde) aan de Academie voor Bouwkunst in Groningen.
Hovingh begon zijn vertoog met de architectuurhistorici Manfredo Tafuri en Kenneth Frampton, die beiden terugkijken op de Moderne Beweging van o.m. Aldo Rossi en Mies van der Rohe, waarin de Europese avant-garde niet slechts een esthetische, maar ook een morele eenheid vormde.
Frampton zorgde in 1983 met zijn essay ‘Towards a Critical Regionalism’ voor een brede bekendheid van het door Tzonis en Lefaivre geïntroduceerde ‘kritisch regionalisme’. Dit kritisch regionalisme heeft geen vaststaande stijlkenmerken. Het algemene kenmerk is dat zij de progressieve aspecten van de moderne architectuur wil toepassen, en tegelijkertijd zoekt naar een binding met de context. In tegenstelling tot het traditionalisme, waarbij bouwstijlen uit het verleden worden gekopieerd, worden bij het kritisch regionalisme lokale bouwtradities op vernieuwende wijze toegepast in een hedendaags vormgegeven architectuur, met gebruikmaking van regiogebonden elementen als het klimaat, materialen, kleuren en licht. Het kritisch regionalisme betreft een eigentijdse, plaatsgebonden architectuur, die opgaat in de omgeving.
Ook voor sublieme architectuur, de architectuur die ons overdondert, heeft dat gevolgen gehad. Deze overdonderende architectuur vonden we in de vroegere kathedralen en later in de spectaculaire gebouwen in bijvoorbeeld de Arabische Emiraten, op Ground-Zero en het CCTV gebouw van Koolhaas in Beijing. Het hedendaags sublieme vinden we ‘kritisch regionalistisch’ terug in overdonderende details, in een soort vreemd vertrouwen, met vaker organische (fantastische) referenties dan politieke, vaker uitgaande van het zelforganiserende vermogen (in zowel steden als daarbuiten), zoals in de favelas met hun overdonderende warboel aan kenmerken, dan in planmatig opgezette esthetiek.
In Assen is de onlangs voor het ‘BNA Gebouw van het Jaar’ genomineerrde school voor Praktijkonderwijs PrO Assen, ontworpen door Onix in Groningen, een voorbeeld van dit kritisch regionalisme.
De romantische stroming van na de tweede wereldoorlog, het structuralisme als reactie op het functionalisme (rationalisme) en de configuratieve architectuur van Aldo van Eyck, wilde onze gevoelens sturen, die tijd is volgens Hovingh voorbij.
Het ‘sublieme’ werd geïntroduceerd door Edmund Burke in ‘Een filosofisch onderzoek naar de oorsprong van onze denkbeelden over het sublieme en het schone’ (1757). In dit onderzoek stelt hij dat schoonheid en overweldiging elkaars tegenpolen zijn.
Later dit jaar geeft Hovingh een vervolg op deze lezing, eveneens bij de Cercle Meudon, architectuurpodium Assen.
