Gerard Reve – God als Eendenei

In literair tijdschrift de Gids ( 2010 / 2) staat een zeer lezenswaardig artikel van de Asser Reve-verzamelaar Nick van Tilburg. Het artikel gaat over een handgeschreven gedicht van Gerard Reve dat Van Tilburg in 2009 bij Antiquariaat Orfeus in Assen heeft aangeschaft.
In het artikel ‘God is oorspronkelijk een Eendenei geweest’ beschrijft van Tilburg het A-4tje, afkomstig uit de nalatenschap van de Friese dichter Jan Wybenga, waarop het gedicht ‘Dagsluiting’ staat. Van Tilburg kwam er na onderzoek achter dat het gedicht is voorgedragen tijdens een beruchte dichtersavond in de Harmonie in Leeuwarden in 1967; berucht omdat Reve daar met Simon Vinkenoog op de vuist is gegaan. Van Tilburg gaat niet over één nacht ijs en heeft ook Vinkenoog, kort voor diens overlijden, over deze avond gesproken.
Onder het gedicht Dagsluiting heeft Reve, naar het handschrift te beoordelen reeds in verregaande staat van dronkenschap, wat krabbels over God geschreven, waaronder het ‘God is oorspronkelijk een Eendenei geweest.’ Met daaraan toegevoegd: ‘Men heeft verzuimd Hem 10 minuten te koken; daarmee is alle ellende begonnen.’
Opvallend detail is dat Reve, in deze door velen toch als goddeloos beschouwde zinnen, zowel God als de naar hem verwijzende woorden Eendenei en Hem, met een hoofdletter schrijft.
Alleen al het omslag van deze Gids, met daarop het A-4tje, is de aanschaf van dit nummer waard. Zeker voor Reve-verzamelaars.
Van Tilburg publiceerde eerder De laatste signeersessie (2006) en een artikel over Halbo C. Kool en zijn rol in De Avonden van Gerard Reve in Tirade (2009, #427).

Twintigste Kunstbende

In het ICO in Assen vond gisteren voor de 20e keer de Drentse voorronde van de Kunstbende plaats met zo’n honderd deelnemers en ruim zeshonderd bezoekers.
Na enig aandringen van de organisatie jureerde ikzelf voor Expo. Juryleden zijn blijkbaar lastig te vinden in Assen en moesten zelfs tot vanuit Amsterdam komen. Opvallend vond ik dat Expo meer deelnemers had dan voorgaande jaren en het aandeel muziek naar mijn indruk juist minder. Een lichte verschuiving naar de beeldende kunst dus, met overigens een opvallend hoge kwaliteit.
Ik jureerde voor de vijfde keer. Niet meer doen, denk ik steeds, want het kost me weer een dag en ik zit al zo schaars in de vrije dagen. Maar goed, je doet het in eerste instantie niet voor jezelf. Het gaat om al die ambitieuze en enthousiaste jongeren die zich met kunst, of in ieder geval creatieve uitingen bezig houden en in mijn optiek is dat voor onze toekomstige maatschappij belangrijker dan tegen een bal trappen. Natuurlijk zijn het bij de Kunstbende niet allemaal voorbeeldige jongeren, maar het zijn wel de jongeren waaraan ik een toekomstige maatschappij zou willen toevertrouwen. Ze zijn enthousiast, hebben ambitie en degenen die ik gesproken heb zijn ook intensief met hun opleiding bezig.
De Drentse winnaars die doorgaan naar de landelijke finale op 17 april in Amsterdam zijn: Film: Setombia Animations (Sebastiaan van der Laan, Assen); Taal: Joeri Heegstra (Assen); Theater: Easy (Yentl Hijmans, Meppel); Expo: Mathilde Nakken (Assen); Fashion: Coco Anna (Anna Vinken, Exloo); DJ: dj John Wicked (Thijs Jansen, Uffelte); Muziek: Carnation (Gerco Klein, Zuidwolde) en Dans: Maret Posthuma (Emmen).
De Kunstbendedag was uitstekend georganiseerd, zonder het lange wachten dat voorheen nog weleens vervelend werd. Er zat meer snelheid in en van alle kanten straalde de dynamiek er vanaf.
Tot slot één minpuntje: Het presentje voor de juryleden/vrijwilligers was 100% Bartje. Ik ben nog bereid het als een ironisch bedoelde geste te zien, maar verder ben ik van mening dat Assen van dat oubollige joch af moet!

Gedichtendag 2010

Hagar Peeters
Hagar Peeters, Adrie Krijgsman en Gert Wijlage

Onder de titel LIVE STREAM POETRY werd vanuit boekhandel Iwema in Assen een live-uitzending verzorgd voor de lokale radiozender Radio Assen. In de uitzending, onder auspiciën van DeFKa /Het Lokale Brein droegen Hagar Peeters, Nicolette Leenstra, Egbert Hovenkamp II en Adrie Krijgsman voor uit eigen werk.
Hagar Peeters begon met een voordracht uit haar laatste bundel, ‘Loper van licht’ (Bezige Bij, 2008); een bundel die nogal wisselend is ontvangen maar waaruit ik zelf het lange gedicht ‘Jeremiade voor het Avondland’ zeer de moeite waard vond. Ik ben dan ook een liefhebber van lange, wat bezwerende gedichten met veel opsommingen. Het gedicht gaat over het roestige / verroeste Europa, en lijkt daarmee te verwijzen naar het beroemde boek van Oswald Spengler ‘Untergang des Abendlandes’ (1918-22) waarin gesteld wordt dat de Europese cultuur naar zijn einde loopt.
In de ‘Jeremiade voor het Avondland’ van Hagar Peeters is het uiteindelijk de mens, die veerkrachtig genoeg is om alle veranderingen te doorstaan zonder zelf te verroesten.
Nicolette Leenstra, veel soberder en ingetogener dan Hagar Peeters, verraste me met een drietal mooie gedichten over Osip – en zijn vrouw Nadezjda – Mandelstam.

Een zeer geslaagde, afwisselende uitzending die door zo’n dertig poëzieliefhebbers werd bezocht en gewaardeerd. Zeker de moeite waard om dit vaker te organiseren.

Sfeervol Festival de Ontmoeting

In het centrum van Assen vond op zaterdag, 22 augustus, bij prachtig weer het Festival de Ontmoeting plaats. Een stadsfestival waarbij het kennismaken met inspirerend gedachtegoed, verrassende tonen en tekens, andere levensstijlen en bijzondere mensen centraal stond.
Onderdeel van het festival was het al langer lopende project samenspel dat nu werd afgesloten met een stadsdebat, geleid door Henk Kersten en Peter Zwerus. Deelnemers aan het debat waren een aantal bekende en spraakmakende Assenaren van diverse nationale en culturele komaf, waaronder ikzelf.
De debatten gingen over de verleidende stad, de multiculturele stad en de stad als podium voor kunst en cultuur. Interessante debatten, met gelukkig verschillende meningen, die volgens zowel deelnemers als toeschouwers een vervolg waard zijn.
Veel kritiek hoorde ik over de afwezigheid van het college en ook over de magere opkomst van raadsleden. En terecht. Telkens beweert de lokale politiek de mening van de burgers zeer belangrijk te vinden. Miljoenen werden al uitgegeven aan het project Assen Koerst, maar nu de meningen gratis werden aangereikt en bediscussieerd was er vrijwel geen politieke belangstelling. Een gemiste kans.
Verder echter niet getreurd, want het was een gezellig en sfeervol gebeuren daar op de Markt met een behoorlijk aantal belangstellenden. Ik vond het dan ook jammer dat ik de rest van het programma wegens andere werkzaamheden moest missen.

Jan Menses overleden

Beeldend kunstenaar Jan Menses uit Meppel is op 2 mei overleden. Tijdens een vakantie in Duitsland werd hij getroffen door een fatale hartaanval.

Dit droeve bericht ontving ik vandaag van zijn vrouw Jannie. Met het verzoek dit onder zijn collega-kunstenaars en vele bekenden in de regio Assen wereldkundig te maken.

Jan Menses (1942-2009) zal naar zijn wens in besloten kring worden gecremeerd.

Jan kwam regelmatig spontaan bij DeFKa in Assen op bezoek. Vlak voor zijn vakantie, een dag of tien geleden, kwam hij nog met wat krantenknipsels langs en bleef een uurtje praten. Niet vermoedend dat het de laatste keer zou zijn. De vriendschappelijke gesprekken met hem over kunst en de kunstwereld, die altijd waren voorzien van een flinke dosis humor, zullen mij bijblijven.

Zie ook artikel in het Noordhollands Dagblad (in 2011 verwijderd) en op Woest en Ledig of via google.

Mediterrane Letteren Festival in Assen

Het poëtisch gehalte van Assen is soms overduidelijk aanwezig, maar meestal sluimert het – waarschijnlijk onder dat bekende maaiveld. Dit werd vrijdag (19 dec.) weer eens duidelijk tijdens het zeer succesvolle Mediterrane Letteren Festival. ’s Middags in Theatercafé De Kolk met dichters uit Assen en de regio en ’s avonds in Xapoe met de Mediterrane dichters. Voor de dichters zie het blog van 16 december. Het thema dit jaar was het optimisme van de liefde. De meeste gedichten gingen dan ook over dat thema. Dat kon de liefde binnen relaties zijn, de afgewezen liefde of de liefde voor het land van herkomst zoals onder meer verwoord door Djodjie Rinsampessy (met mooie, subtiele muzikale begeleiding), Hassan Golbang Khorasani en Mowaffk Al-Sawad. Er was alom lof voor de opzet van het programma en de hoge kwaliteit van de dichters, waarbij de diversiteit aan culturen centraal stond. Wat mij, als organisator, daarbij opvalt is dat de interculturele misverstanden die we in het maatschappelijk verkeer regelmatig tegenkomen in de poëzie geheel afwezig zijn. Ook wat het thema (de liefde) betreft denken we weleens dat andere culturen anders met liefde omgaan, denk aan onderdrukking, polygamie, temperamentverschillen of religieuze invloeden. Toch blijkt liefde in de poëzie universeel overeenkomstig te zijn, zowel binnen relaties als met betrekking tot het land van herkomst. Dat bevestigt mijn conclusie dat het belang van de poëzie te vaak wordt onderschat; poëzie die niet alleen voorkomt in gedichten, maar ook in kinderliedjes, songteksten, religieuze lederen, sagen en legenden, bij bruiloften, begrafenissen en sinterklaasfeesten. Zowel in de historie als in het hedendaagse leven, zowel hier als in welke cultuur dan ook: De poëzie is alom aanwezig! Het zou mij dan ook een lief ding waard zijn als er in Assen een vast poëziepodium zou kunnen komen waar het belang van de poëzie op poëtische wijze verder kan worden uitgedragen en ontwikkeld. Dat gaat verder dan een stadsdichter en beperkt zich niet tot een incidenteel programma. Ik vind het nog steeds jammer dat de gemeente Assen de tweemaandelijkse literaire matinees, die een aantal jaren geleden bij DeFKa plaatsvonden, niet langer wilde ondersteunen. Jammer is ook dat de openbare bibliotheek of de stadsdichter hieraan geen vervolg hebben gegeven. Verheugend is wel dat de gemeente Assen het Mediterrane Letteren Festival ruimhartig heeft ondersteund. Dat geeft nieuwe hoop voor een poëziepodium in Assen.

Promotie Tine Wilde

Gisteren verdedigde Tine Wilde (beeldend kunstenaar en taalfilosoof) haar dissertatie ‘Remodel[l]ing reality’, Wittgenstein’s übersichtliche Darstellung & the phenomenon of Installation in visual art.

Het onderzoek van Tine Wilde sluit nauw aan bij de Kunst en Filosofie van Kunstcentrum DeFKa in Assen. Ook heeft zij bij DeFKa al eens (17 april 2005) een lezing gegeven over dit thema.

Het proefschrift van Tine Wilde bestaat uit een onderzoek naar Wittgensteins notie van übersichtliche Darstellung in combinatie met het fenomeen installatie in de beeldende kunst. In zeker opzicht geven beide een helder overzicht op een bepaald gedeelte van onze complexe wereld, maar de aard van dat overzicht verschilt. Alhoewel ze allebei kennis genereren, levert de filosofie met Wittgensteins notie een overzicht van hoe bepaalde dingen voor ons vaststaan, terwijl de installatie een onverwachte, verrassende invalshoek laat zien.
De neiging van de mens om te vergeten en de dubbelzinnigheid van alledag staan in een dynamische relatie ten opzichte van elkaar. In deze ‘reflexieve dynamiek’ hermodelleren we voortdurend onze werkelijkheid. Hulpmiddelen die ons daarbij ten dienste staan, zijn onze creativiteit en onze verbeeldingskracht. In keuzes en oplossingen laten we zien welke aspecten van de werkelijkheid we belangrijk vinden en hoe we deze waarden communiceren. Tine Wilde komt met haar onderzoek tot een nieuw perspectief op de installatiekunst en een andere kijk op Wittgensteins notie van übersichtliche Darstellung. Haar proefschrift werd uiteindelijk een zogenoemd InstallatiePakket gecombineerd met een aantal uitgevoerde kunstwerken.
De verdediging van haar proefschrift werd voorafgegaan door een ‘promotieperformance’.

In de promotiecommissie hadden zowel hoogleraren als kunstenaars zitting. Onder hen ook de Engels/Amerikaanse kunstenaar Liam Gillick, van wie vorig jaar nog werk in Assen te zien was tijdens het Project Franchise waarin DeFKa participeerde. De promotor was prof. dr. M.J.B. Stokhof.

De belangstelling vanuit de kunstwereld, voor een promotie waarin kunst en filosofie samensmelten was wat mij betreft zeer magertjes. Misschien omdat de kunstwereld het cultureel ondernemerschap te hoog in het vaandel heeft staan? Wat levert het mij op? Wat moet ik als kunstmanager met filosofie? Kortom, het is geen thema dat bijdraagt aan de vluchtigheid van de kijkcijfers. Dat zal ook niet de bedoeling van Tine Wilde geweest zijn. En misschien is het ook beter zo; voortschrijdend inzicht en verdieping staan immers haaks op massaliteit.

Mediterrane Letteren Festival

Van 12 t/m 15 december vond het 6e Mediterrane Letteren Festival plaats. Naast Amsterdam, Rotterdam en Utrecht, believe it or not, afgelopen vrijdag ook in Assen. Een programma van Stichting Sahne, door Noes Solisa naar Assen gebracht – waarvoor dank.

Na een welkomstwoord en een openingswoord door Gert Wijlage (DeFKa) werd er voorgedragen door Kemal Özer (Turkije), Antonis Fostieris (Griekenland), Jesús Hilario Tundidor (Spanje), Mohammed Abbtoy (Marokko), Luigi Mandoliti (Italië) en Rien Vroegindeweij uit Rotterdam.

Beslist niet de minste dichters, want allemaal hebben ze nationale en/of internationale prijzen in de wacht gesleept. De vertalingen werden gebeamed, zodat alles goed te volgen was. Na afloop van het officiële programma kregen we nog een korte Nederlandstalig toegift door Egbert Hovenkamp een Geert Loman.

Op zo’n moment is het dan weer heerlijk om in Assen te wonen. Want waar in de grote steden zo’n festival al gauw enkele honderden bezoekers trekt, komt het aantal in Assen niet boven de twintig. En dat komt de sfeer en de intimiteit alleen maar ten goede. Dat vond ook Murat Tuncel van stichting Sahne, die zeer tevreden was over de avond en volgend jaar graag weer naar Assen wil komen. Wat mij betreft mag zo’n mini ‘poetry international’ nog wel vaker plaatsvinden.

Heb ik dan helemaal niets te zeuren? Ja natuurlijk. We hebben een Drentse Toal, die veel aandacht aan poëzie in de eigen taal schenkt, maar andermans eigen taal blijkbaar negeert. We hebben cultuureducatie, poëzieworkshops; allemaal om interesse te wekken voor de echte kunsten. En …? Tja, zegt u het maar.