dichter, denker, kunstenaar

De vergeten filosoof – Pierre Bayle

De in zijn tijd beroemde ‘Filosoof van Rotterdam’, Pierre Bayle, bleek voor de auteur, zelf in Rotterdam geboren en opgegroeid, nagenoeg een onbekende. Dat moest worden rechtgezet. Hij ging op reis naar Frankrijk met het doel om plaatsen te bezoeken waar Pierre Bayle was opgegroeid, had gestudeerd en gewoond. En om zijn verlichtingsfilosofie wat nader te leren kennen.
De auteur doet zelf ook een filosofische duit in het zakje met zijn nieuw bedachte stroming: het calvinistisch-hedonisme.

‘De vergeten filosoof’ is te bestellen bij boekhandels of de uitgever Brave New Books.

ISBN: 9789 4649 2925 6

Auteur: Adrie Krijgsman
Titel: De vergeten filosoof – een reis in het spoor van Pierre Bayle
Uitgever: Brave New Books
Bindwijze: paperback, 126 pagina’s
Prijs: € 17,00

Een E-versie ISBN 9789 4650 1448 7 is verkrijgbaar voor € 5,-

Om een indruk te geven over de schrijfstijl e.d. is hier een inkijkexemplaar met de eerste 13 pagina’s: De vergeten filosoof – inkijkexemplaar.

Recensies/beschouwingen:

*
Uitzichten en inzichten

Nu heb ik al heel wat uren doorgebracht met Adrie Krijgsman op terrassen, in kroegen en in al die andere donkere culturele spelonken die een kleine dorpsstad rijk is. Maar je ontdekt dat je iemand in dergelijke contexten maar vanuit één perspectief hebt leren kennen wanneer je zijn boek leest.
In ‘De Vergeten Filosoof’, zijn nieuwste boek die ik vorige week kreeg toegestopt, tuft Adrie met zijn kleine rode bolide naar Frankrijk om plaatsen te bezoeken waar de zeventiende eeuwse filosoof Pierre Bayle is geboren, heeft gestudeerd of als hoogleraar heeft gewerkt. Vanachter het stuur, in zijn kleine tentje op campings en tijdens het wandelen door Franse dorpen deelt Adrie zijn gedachten. Soms hard scheldend als Google Maps hem naar doodlopende wegen heeft geleid. Andere keren zijn het filosofische overpeinzingen, waarin hij zijn eigen rijke leven in verband brengt met armoedige maatschappelijke en historische perikelen. Een hilarische scene is wanneer Adrie op het punt staat om bij zijn tentje een gekookt eitje te verorberen, maar het beschaamd wegstopt wanneer hij merkt dat de rondscharrelende kippen van de camping hem aanstaren.

De rode draad door al dat opgeschreven gepieker is Bayle (1647-1706), een filosoof die grotendeels verloren is gegaan in de annalen van de geschiedenis. En dat terwijl deze verlichtingsfilosoof een zeer maatschappij-kritische voorloper van Diderots Encyclopédie heeft geschreven, correspondeerde met grote namen zoals Constantijn Huygens en met zijn religiekritiek zijn tijd ver vooruit was. Die kritiek bestond onder andere uit het voorstellen van een scheiding tussen kerk en staat en het beargumenteren dat de mens zonder de angst voor een God prima tot moreel gedrag in staat is. Bovendien had Bayle in tegenstelling tot zijn tijdgenoten Leibniz en Descartes geen allesomvattend systeem, maar was hij een pragmaticus avant la lettre. Dergelijke, voor die tijd gevaarlijke ideeën, zorgden ervoor dat Bayle het Katholieke Frankrijk uiteindelijk moest verlaten. Hij week uit naar de tolerantere Nederlanden, waar hij terecht kwam in Rotterdam. Daar stierf Bayle uiteindelijk in 1706. Ruim twee eeuwen later kwam daar een zekere Adrie Krijgsman ter wereld.

Het is een rijk boek, dat vol zit met beelden van Franse gebouwen en landschappen, met kunstwerken, historisch bronmateriaal en filosofische ideeën. En vooral veel, voor mij, nieuwe woorden! Zo leerde ik dat ‘defecatie’ een uitstekend woord is om de huidige tendensen in de Nederlandse politiek mee te beschrijven. En dat veel mensen die in discussies argumenteren niets anders zijn dan gemakzuchtige ‘fideïsten’. Nu zit ik na te denken over ‘stadsfilosofen’ zoals Socrates en Aristoteles, ‘wandelfilosofen’ Kant en over ‘studeerkamerfilosofen’ zoals Bayle, en welke invloed een omgeving heeft op iemands gedachten. Ergens in het boek werd ik een ‘tekenaar/filosoof’ genoemd.

Een adagium dat meerdere malen voorbijkomt, en dat wellicht veelzeggend is voor de persoonlijke motieven van Adrie voor al dat gereis, geschrijf en gedenkt, is ‘inzicht begint met uitzicht’. Als zorgvuldig voor buitenwereld verstopte tekenaar heeft ‘De Vergeten Filosoof’ mij in ieder geval een prettig uitzicht gegeven op de filosoof Pierre Bayle en op de gedachtengangen van de schrijver/filosoof Adrie Krijgsman.

Het boek is verkrijgbaar bij onze favoriete lokale boekhandel ‘Van der Velde Boeken’ en via online boekdealers.
(Peter van der Weij, Assen.)

*
Onder de titel ‘Reisgids door het leven van een vergeten filosoof’ gaf Jurjen K. van der Hoek een prachtige beschouwing over ‘De vergeten filosoof’ op zijn weblog.

Zoals in de zweterige zomerzon een gekoeld biertje van de tap op een beschaduwd terras wonderen doet, zo leest de proza en poëzie, ja bekijkt de kunst van Adrie Krijgsman zich. Het is een verademing, en dat zeg en schrijf ik niet om bij hem in een goed blaadje te komen om weer eens een vermelding op het omslag van een door hem in eigen beheer uitgegeven boekwerk te krijgen. Krijgsman behandelt kunst en literatuur op een luchtige wijze, maakt van filosofie een jip-en-janneke wijsheid. Laagdrempelig en vermakelijk, maar voortdurend met een serieuze ondertoon. Somtijds is hij een cynicus om daarna te worden tot scepticus. Een sarcast, ironisch knipogend naar de samenleving die hij op reis achterlaat.

Het is voor mij kortom een verademing om tussen al de boeken die ik lees door een uitgave van Krijgsman ter hand te nemen. Tussen al die catalogussen over deze en gene tentoonstelling, levensbeschrijvingen van kunstenaars, light verse en axiomatische poëzie. Hoogst interessant, maar het vergt aandacht en concentratie. Dat is in mindere mate het geval met en bij het werk van Adrie Krijgsman. Natuurlijk houdt hij me bij de les. Ik kan, hoewel de tekst filosofisch is en soms een minder realistische kijk op de werkelijkheid geeft, in zijn beeldende verhalen verlicht op adem komen. Of bij zijn verhalende beelden mijn blik op oneindig bepalen en het verstand uitschakelen. Dan neemt de kunstzinnige filosoof mij aan de hand mee zijn wereld in. Poëtisch tuurt hij naar de einder en dichterlijk is de omgeving beschreven. Qua taal en beeld is hij van veel markten thuis, zoals dat heet, hoewel hij altijd op reis is en zelden thuis – in gedachten en lijfelijk. Om maar niet als kikker van de lage landen in de snavel van de ooievaar te belanden, maar de politiek van de koude grond te ontvluchten en van een afstand tot de aanval over te gaan. Maar telkens keert hij terug naar het land waar hij eigenlijk weg wil.

Om de uitgave andermaal, of op de letter voor een derde keer, aan te prijzen nog dit. Las ik op de achterflap van een roman die bij ons op de leestafel ligt, in dit geval ‘Het Wilde Eiland’ van Karen Swan: “Dit is een boek waar je zolang mogelijk van wilt genieten, maar dat je ook in één ruk wilt uitlezen”. En precies zo vergaat mij dat met ‘De Vergeten Filosoof’. Ik wil zo lang mogelijk genieten van die gedetailleerde beschrijvingen van de omgeving, waar Adrie Krijgsman een patent op schijnt te hebben. Zijn kunstzinnige geest neemt waar om die waarneming en ervaring in een filosofische beleving uit te schrijven. Er ontvouwt zich voor mijn ogen en in gedachten een Krijgsman-landschap. Maar lekker is maar één vinger lang, deze nieuwe uitgave maar 125 pagina’s dik. En ik wil het boek in één ruk uitlezen, omdat ik het resultaat van de zoektocht naar de vergeten filosoof wil weten. Dat houdt de schrijver tot het laatst toe namelijk onder de pet.

Zijn reis voert naar Frankrijk, op zoek. Een reis in het spoor; de mens wil een doel. Een prettige en nuttige invulling naar het zuiden. Een voor Krijgsman interessant samenspel van reizen, schrijven en filosoferen. Dus via Google, “de meest effectieve speurhond”, bij de zoekwoorden filosoof en Carcassonne op Pierre Bayle gestuit. Toeval? Hoewel deze denker wordt betiteld als wereldberoemd, moet Krijgsman met het schaamrood bekennen hem over het hoofd te hebben gezien, als culturele allesvreter vaag wetend van zijn bestaan en als onwetende nitwit dus vergeten.

Ook niet zo verwonderlijk, hoewel er digitaal talloze verwijzingen naar de filosoof zijn, er een prijs naar hem vernoemd is, hij in de Nederlandse canon is opgenomen en er een monument in Rotterdam staat; Bayle, een kluizenaar die afgezonderd voor zijn tijd tot verrijkende dan wel in onze tijd verreikende gedachten is gekomen. Van de Gouden Eeuw stammend en daarvan op latere leeftijd in Rotterdam een graantje meepikkend. De van oorsprong Franse wetenschapper heeft een groot en veelzijdig oeuvre op zijn naam staan. Dus voor Krijgsman reden zijn kennis op te poetsen en op zoek te gaan naar verblijfplaatsen en het reilen en zeilen van in de loop der tijd enigszins op de achtergrond geraakte filosoof. Een vakantiereis met een missie. Niet alleen het doel Bayle beter te leren kennen, maar ook stad en land waarin hij vertoeft te onderzoeken op heden en verleden. Tijdens de reis doet hij de ene ontdekking na de andere, komt hij nader tot Pierre Bayle. En hij maakt mij daarvan breedvoerig deelgenoot met zijn uitgave “De vergeten filosoof”.

Wie denkt dat Krijgsman enkel zijn zoektocht beschrijft heeft het mis. Telkens is het eigenlijke onderwerp in zijn boeken de kapstok waaraan het verhaal is opgehangen. Maar spuit hij zijn afkeer en goodwill in meest filosofische benadering uit over mens en maatschappij, en beschrijft meer dan terloops zijn liefde voor de natuur. Net als Bayle dat in zijn geschriften deed zaait ook Krijgsman verwarring in zijn bedenkingen, controversieel, uitdagend. Krijgsman wil zich niet al te veel vereenzelvigen met die vergeten filosoof, maar toch telkens strooit hij de overeenkomsten door de tekst. Zij delen onder meer en boven alles het altijd kritisch doorvragen, voorbij de eigen identiteit.

Op goed geluk reist Krijgsman stad, dorp en land af in de veronderstelling een spoor op te kunnen pakken van de mens die hem in doen en laten inspireert om een vinger achter zijn leven te kunnen krijgen. Een zijn dat als een jas om zijn wezen past, zijn boek daarover geschreven is het carbonpapier tussen beide levens. Hij ontdekt stukje bij beetje, letter voor alinea, de levensloop van Bayle, zodat hij mij een biografie van deze mens kan uitschrijven. Na de poëtische omhaal van woorden over streek en omgeving gaat hij dieper in op de zoektocht en de vindplaatsen. Laat Krijgsman mij weten wat hij was vergeten.

Pierre Bayle, zo ontdekt Krijgsman, heeft als filosoof geen gidsfunctie. Hij brengt ons, zijn onwetende opvolgers in de tijd, aan het twijfelen over de zin, van het bestaan? Want een juiste filosoof, in gedachten van Krijgsman, stelt vragen, de consumptiemaatschappij geeft antwoorden en de kunstenaar laat ze vonkend langs elkaar schuren. “Laat mij daarnaast dan maar reizen door leerzame teksten en veelzijdige texturen van het landschap.” Bayle twijfelt aan zichzelf, want is dan in staat zijn eigen zelf te relativeren om zich beter in te leven in het standpunt van de ander. En dat is, lees ik tussen de regels door, tevens het geval bij Krijgsman zelf. De twijfelaars bezitten de halve wereld, omdat zij oog en oor hebben voor de andere helft.

De vergeten filosoof. Een reis in het spoor van Pierre Bayle (2024) is te bestellen bij boekhandels of de uitgever Brave New Books.


Geplaatst

in

,

0 Reacties
Inline feedbacks
Bekijk alle reacties
jQuery Tlačítko na začiatok by William from Wpromotions.eu